Kun je de ziekte van Parkinson al jaren vooraf zien aankomen bij mensen met RBD?

Nieuws

Mensen met de slaapstoornis RBD hebben een verhoogd risico om later de ziekte van Parkinson te krijgen. Nieuw onderzoek laat zien dat een hersenscan mogelijk al in een vroeg stadium kan onderscheiden wie dat risico loopt. Dat opent de deur naar onderzoek – en misschien ooit behandeling – nog voordat klachten beginnen.

Door: werkgroep wetenschapsnieuws

Parkinson al voordat er klachten zijn

De ontstaat niet van de ene op de andere dag. In de hersenen gaan langzaam zenuwcellen verloren die produceren, een stof die belangrijk is voor beweging. Tegelijk hopen afwijkende eiwitten zich op, zogenoemde alfa-synucleïne-aggregaten. Een andere naam voor deze ophopingen is: Lewy-lichaampjes.

Dat proces begint vaak jaren voordat iemand klachten krijgt zoals trillen of stijfheid. Juist dat maakt onderzoek naar het ontstaan van de ziekte van Parkinson lastig: tegen de tijd dat de wordt gesteld, is de ziekte al ver gevorderd.

Vroege signalen: een opvallende slaapstoornis

Er zijn wel vroege signalen, zoals reukverlies of verstopping, maar die komen ook veel voor bij gezonde mensen. Een uitzondering is een zeldzame slaapstoornis: REM-slaapgedragsstoornis. Kort: RBD.

Mensen met RBD bewegen tijdens hun dromen, soms heftig, omdat de normale spierverlamming tijdens de droomslaap ontbreekt. Een deel van de mensen met RBD ontwikkelt later de ziekte van Parkinson of een verwante hersenziekte.

Onderzoekers wilden weten of je bij mensen met RBD al kunt zien wie later de ziekte van Parkinson krijgt en wie niet. Als dat lukt, zou dat een belangrijke stap zijn richting vroege opsporing en behandeling.

Het onderzoek

In de studie werden 28 mensen met RBD gevolgd gedurende vier jaar. Bij de start had niemand een diagnose zoals de ziekte van Parkinson of Lewy body dementie.

De onderzoekers verzamelden allerlei gegevens. Daarbij werd nagegaan of er afwijkend alfa-synucleïne aanwezig was in hersenvocht, en werd met behulp van hersenscans (DAT-) vastgesteld hoe het dopaminesysteem functioneerde. Vervolgens keken ze wie in de loop van de studie alsnog een diagnose kreeg.

Resultaten

Na 4 jaar had 25% van de deelnemers een diagnose gekregen, zoals de ziekte van Parkinson of een verwante aandoening. Het opvallende was dat deze mensen al bij de start van de studie verschilden van de anderen:

Ze hadden minder dopamineactiviteit op de hersenscan.
Ze waren allemaal positief voor het alfa-synucleïne eiwit.

Dat betekent dus dat het mogelijk lijkt om binnen een risicogroep (mensen met RBD) al vroeg onderscheid te maken tussen mensen met een hoger en lager risico op de ziekte van Parkinson. Dat is belangrijk omdat onderzoekers de ziekte in een veel vroeger stadium kunnen bestuderen, en nieuwe behandelingen eerder kunnen testen. In de toekomst kunnen ziekteprocessen misschien zelfs afgeremd worden voordat klachten ontstaan.

De groep onderzochte personen was niet zo groot. De onderzoekers wijzen erop dat dit, samen met andere factoren, de uitkomsten minder stevig maakt. Daardoor moet je voorzichtig omgaan met de resultaten. Grotere en langere vervolgstudies zijn nodig om zeker te weten dat deze bevindingen ook dan kloppen.

Samenvatting:

Mensen met de slaapstoornis RBD hebben een hoger risico om de ziekte van Parkinson te krijgen.
Onderzoekers wilden weten of ze kunnen voorspellen welke mensen met RBD wel of niet de ziekte van Parkinson krijgen.
Om dit te onderzoeken, keken ze naar hoeveel van het eiwit alfa-synucleïne er in het hersenvocht zit en werden er scans gemaakt van de hersenen van mensen met RBD.
Ze zagen dat mensen met RBD met meer van dit eiwit en minder dopamineactiviteit op de scan een hoger risico hadden om de ziekte van Parkinson te krijgen.
Dit was een kleine studie. De resultaten moeten eerst bevestigd worden in een grotere studie voordat zeker is dat deze metingen echt goed voorspellen of iemand met RBD een grote kans heeft om de ziekte van Parkinson te krijgen.