Een stethoscoop voor het brein 🩺

Het is zaterdagochtend. Ik lig nog lekker in bed. Peter niet. Die heeft er meestal al een halve ochtend opzitten voordat ik überhaupt aan koffie denk. Slapen en Parkinson zijn niet altijd de beste vrienden. Tegen de tijd dat ik beneden kom, heeft hij vaak al ontbeten én twee kranten gelezen.

Dat heeft overigens ook voordelen. Peter heeft namelijk een talent ontwikkeld voor het opsporen van nieuwspareltjes. Regelmatig verschijnt er al vroeg een Signal-bericht op mijn telefoon: “Dit moet je even lezen.”

Deze keer was het een artikel uit de Volkskrant over een nieuwe techniek om Parkinson op te sporen met behulp van oogbewegingen. En eerlijk gezegd zat ik direct rechtop in bed.

Want als er één ding is waar mensen met Parkinson vaak tegenaan lopen, dan is het wel de weg naar een diagnose. Veel mensen voelen jarenlang dat er iets niet klopt voordat de puzzelstukjes uiteindelijk op hun plek vallen. Een trilling. Een verandering in het lopen. Slaapproblemen. Reukverlies. Vermoeidheid. Of simpelweg het gevoel dat er iets verandert.

En nu blijkt dat onze ogen misschien ook een deel van dat verhaal vertellen.

Het Belgische-Franse bedrijf Neuroclues heeft een apparaat ontwikkeld dat oogbewegingen met extreme precisie kan meten. Het ziet eruit als een eenvoudig apparaat dat je eerder bij een opticien zou verwachten dan in een neurologische onderzoeksruimte.

Tijdens een test kijkt iemand naar een bewegende stip op een scherm. Twee camera’s registreren ondertussen honderden beelden per seconde en leggen elke oogbeweging vast tot op de milliseconde nauwkeurig. Vervolgens analyseert kunstmatige intelligentie al die gegevens op afwijkende patronen.

Dat klinkt misschien ingewikkeld, maar de gedachte erachter is eigenlijk verrassend logisch. Onze ogen maken voortdurend bewegingen. Gemiddeld meerdere keren per seconde. Voor die bewegingen zijn grote delen van de hersenen nodig. Volgens Neuroclues wordt zelfs meer dan de helft van onze hersencapaciteit ingezet voor het verwerken van visuele informatie en het aansturen van oogbewegingen.

Met andere woorden: als er ergens in het brein iets verandert, zouden de ogen dat misschien al veel eerder kunnen verraden.

Wat mij vooral aansprak, is dat deze technologie niet kijkt naar wat al zichtbaar is, maar juist naar wat nog nauwelijks zichtbaar is. De ziekte van Parkinson is berucht lastig vast te stellen. Veel mensen ervaren al jarenlang klachten voordat er een diagnose volgt. Gemiddeld duurt het vaak lange tijd voordat duidelijk wordt wat er aan de hand is. Bovendien blijkt achteraf niet iedere diagnose juist te zijn. Juist daarom is vroegere en nauwkeurigere diagnostiek zo belangrijk.

Deze ontwikkeling past natuurlijk in een veel bredere beweging binnen het Parkinsononderzoek. De afgelopen jaren lezen we steeds vaker over signalen die al zichtbaar zijn voordat de klassieke symptomen optreden. Onderzoek naar reukverlies. Onderzoek naar veranderingen in stemgeluid. Onderzoek naar slaapstoornissen. En nu dus onderzoek naar oogbewegingen.

Misschien bestaat de diagnose van Parkinson over tien of twintig jaar niet meer uit één beoordeling door een arts. Misschien ontstaat er dan een totaalplaatje. Een geurtest. Een oogtest. Een spraakanalyse. Slaapgegevens. Bewegingsdata. Allemaal kleine puzzelstukjes die samen een veel eerder en nauwkeuriger beeld geven.

Neuroclues noemt hun technologie een stethoscoop voor het brein. Dat vind ik een prachtige vergelijking. Iedere arts gebruikt een stethoscoop om snel informatie te krijgen over hart en longen. Stel je eens voor dat een eenvoudige oogmeting ooit iets vergelijkbaars zou kunnen doen voor de hersenen. Niet als vervanging van een neuroloog. Niet als vervanging van andere onderzoeken. Maar als een extra hulpmiddel. Een soort vroegtijdige waarschuwing.

Natuurlijk moet nog veel onderzoek worden gedaan. Ook de onderzoekers zelf benadrukken dat. Er zijn grote studies nodig, referentiewaarden moeten worden opgebouwd en de technologie moet zich in de praktijk nog verder bewijzen. Maar het idee dat een eenvoudige oogtest van tien minuten ooit kan bijdragen aan het eerder herkennen van Parkinson vind ik echt fascinerend.

Toen ik uiteindelijk uit bed stapte en beneden kwam, had Peter het artikel natuurlijk allang uit.

“Interessant hè?” zei hij.

Daar kon ik hem alleen maar gelijk in geven.

Er wordt weleens gezegd dat de ogen de vensters van de ziel zijn. Maar na het lezen van dit artikel vraag ik me af of ze misschien ook de vensters van het brein zijn.

Misschien laten onze ogen al veel eerder zien dat er iets verandert, lang voordat een hand begint te trillen of een diagnose wordt gesteld.

En als dat zo is, dan vertellen ze ons misschien al veel langer een verhaal dan wij tot nu toe hebben kunnen lezen.